Η ενεργειακή ασφάλεια της Μεσογείου εισέρχεται σε μια νέα εποχή. Για δεκαετίες, η συζήτηση επικεντρωνόταν στα ενεργειακά αποθέματα, στους αγωγούς μεταφοράς φυσικού αερίου, στις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Σήμερα, όμως, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις αναδεικνύουν μια διαφορετική πραγματικότητα, ότι δηλαδή η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις υποδομές που διαθέτουμε, αλλά και από την ανθεκτικότητα των θεσμών που τις διαχειρίζονται.
Αυτή αποτελεί την κεντρική θέση της εισήγησής μου στο διεθνές συνέδριο MOC 2026, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, με τίτλο «Beyond Pipelines and LNG: Institutional Resilience as the New Currency of Mediterranean Energy Security». Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας ενεργειακής πραγματικότητας. Η Κύπρος διαθέτει σημαντικές ανακαλύψεις φυσικού αερίου, η Αίγυπτος αναπτύσσει τον ρόλο της ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου και η Ελλάδα προσφέρει στρατηγικές δυνατότητες διασύνδεσης με τις ευρωπαϊκές αγορές.
Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες συνεργασίας Κύπρου, Ελλάδας και Αιγύπτου αλλά και Ισραήλ στην εξίσωση, επιβεβαιώνουν τη δυναμική αυτής της περιφερειακής ολοκλήρωσης. Ωστόσο, η αυξανόμενη ενεργειακή αλληλεξάρτηση δημιουργεί ταυτόχρονα νέες ευπάθειες. Μια γεωπολιτική κρίση, μια κυβερνοεπίθεση, μια κανονιστική ασυνέπεια ή μια συμβατική διαφορά μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, μεταφοράς και διανομής ενέργειας.
Επομένως, η ενεργειακή συνεργασία προϋποθέτει κάτι περισσότερο από επενδύσεις και τεχνολογική ανάπτυξη. Προϋποθέτει θεσμική αξιοπιστία. Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύονται πέντε κρίσιμες διαστάσεις: η προβλεψιμότητα του ρυθμιστικού περιβάλλοντος, η ανθεκτικότητα των συμβατικών σχέσεων, η αποτελεσματική διακυβέρνηση κρίσιμων υποδομών, η κυβερνοασφάλεια και ο διακρατικός συντονισμός. Οι παράγοντες αυτοί δεν αποτελούν απλώς διοικητικές προϋποθέσεις. Συνιστούν ουσιαστικά στοιχεία της οικονομικής βιωσιμότητας των ενεργειακών επενδύσεων και της εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών και επιχειρήσεων.
Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνεται στο προτεινόμενο πλαίσιο θεσμικής ανθεκτικότητας της Μεσογείου, το Mediterranean Institutional Resilience Framework (MIRF), το οποίο στηρίζεται σε έξι διαδοχικές λειτουργίες: πρόβλεψη, απορρόφηση, περιορισμό, προσαρμογή, ανάκαμψη και μάθηση. Στόχος δεν είναι η εξάλειψη κάθε κινδύνου, κάτι πρακτικά αδύνατο, αλλά η δημιουργία συστημάτων ικανών να διατηρούν τη λειτουργικότητά τους, να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις κρίσεις και να αποκαθιστούν τη συνεργασία.
Για την Κύπρο και την Ελλάδα, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η γεωγραφική της θέση, οι ενεργειακές της προοπτικές και η συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργούν ευκαιρίες, αλλά συνεπάγονται και ευθύνες. Οι χώρες μας οφείλουν να επενδύσουν όχι μόνο στην αξιοποίηση των φυσικών πόρων, αλλά και στη θεσμική της αξιοπιστία, στην περιφερειακή συνεργασία και στη στρατηγική συνέπεια.
Το μέλλον της ενεργειακής ασφάλειας στη Μεσόγειο δεν θα κριθεί μόνο από το πόση ενέργεια μπορούμε να παράγουμε ή να μεταφέρουμε, αλλά από το κατά πόσον μπορούμε να διατηρήσουμε τη συνεργασία και την εμπιστοσύνη ακόμη και μέσα στις μεγαλύτερες κρίσεις. Γιατί, τελικά, οι υποδομές συνδέουν τις αγορές. Οι θεσμοί, όμως, είναι εκείνοι που διασφαλίζουν τη διάρκειά τους.
