Η μετάβαση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι σήμερα βασική προϋπόθεση για την υγεία, την ασφάλεια και την βιώσιμη ανάπτυξη. Η παραγωγή ηλεκτρισμού από ήλιο, άνεμο, νερό και βιομάζα μπορεί να μειώσει δραστικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και τους ρύπους που επιβαρύνουν την ποιότητα του αέρα, σε αντίθεση με την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Δεν πρόκειται για θεωρία, αφού η καύση ορυκτών καυσίμων για ηλεκτρισμό, θέρμανση και μεταφορές ευθύνεται για περίπου το 75% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, εντείνοντας την υπερθέρμανση και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Οι ΑΠΕ ενισχύουν και την ενεργειακή ασφάλεια. Τα ορυκτά καύσιμα συχνά εισάγονται και υπόκεινται σε γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς και έντονη μεταβλητότητα τιμών. Αντίθετα, η ανανεώσιμη ενέργεια είναι εγγενώς τοπική και μπορεί να παραχθεί αποκεντρωμένα, με φωτοβολταϊκά σε στέγες, αιολικά σε παράκτιες ή ορεινές περιοχές και βιοενέργεια από αγροτικά υπολείμματα. Αυτή η αποκέντρωση μειώνει τους κινδύνους διακοπών εφοδιασμού και μπορεί να σταθεροποιήσει το κόστος. Η οικονομική διάσταση γίνεται όλο και πιο ισχυρή. Το κόστος των φωτοβολταϊκών έχει μειωθεί πάνω από 80% και της χερσαίας αιολικής πάνω από 60% από το 2010, καθιστώντας τις επενδύσεις πιο ανταγωνιστικές και επιταχύνοντας την καινοτομία. Παράλληλα, ο κλάδος της ανανεώσιμης ενέργειας απασχολούσε πάνω από 13 εκατομμύρια εργαζόμενους το 2022 και θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 38 εκατομμύρια έως το 2030, αν υιοθετηθούν φιλόδοξες πολιτικές.
Κρίσιμο είναι και το ζήτημα της πρόσβασης. Περίπου 675 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως δεν έχουν ακόμη ηλεκτρικό ρεύμα. Αποκεντρωμένες λύσεις, όπως μικροδίκτυα και οικιακά ηλιακά συστήματα, μπορούν να ηλεκτροδοτήσουν γρήγορα απομακρυσμένες κοινότητες, στηρίζοντας την εκπαίδευση, την υγεία, τις επικοινωνίες, την ψύξη φαρμάκων και τις μικρές επιχειρήσεις. Έτσι, η καθαρή ενέργεια λειτουργεί ως καταλύτης ανάπτυξης και μείωσης ανισοτήτων. Τα οφέλη δεν περιορίζονται στο κλίμα. Συνολικά, οι ανανεώσιμες πηγές έχουν σημαντικά χαμηλότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις από άλλες μορφές ενέργειας και, όταν εφαρμόζονται καλές πρακτικές, οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις μπορούν να μετριαστούν. Αυτό μεταφράζεται σε λιγότερη ρύπανση αέρα, νερού και εδάφους, καλύτερη δημόσια υγεία και μεγαλύτερη προστασία της βιοποικιλότητας.
Φυσικά, η μετάβαση δεν είναι αυτόματη. Απαιτεί ισχυρά δίκτυα, προβλέψιμους κανόνες, γρήγορες αδειοδοτήσεις και χρηματοδότηση που να φτάνει εκεί όπου υπάρχει ανάγκη. Η αποθήκευση με μπαταρίες και τα έξυπνα δίκτυα αντιμετωπίζουν τη διακοπτόμενη παραγωγή και βελτιώνουν την αξιοπιστία, ώστε η καθαρή ενέργεια να καλύπτει πραγματικές ανάγκες κάθε ώρα.
Προϋπόθεση για να αποδώσει η αλλαγή είναι να συνδυαστεί με εξοικονόμηση και ηλεκτροποίηση των χρήσεων ενέργειας, ώστε οι καθαρές κιλοβατώρες να αντικαθιστούν άμεσα τα καύσιμα στις μεταφορές και στη θέρμανση. Χρειάζονται επίσης πολιτικές που κατευθύνουν τις επενδύσεις με μακροχρόνιους στόχους, διαφανείς διαγωνισμούς, αναβαθμίσεις δικτύου και μέτρα ευελιξίας. Στις χώρες με περιορισμένους πόρους, η πρόσβαση σε προσιτή χρηματοδότηση είναι καθοριστική, ενώ στις περιοχές που στηρίζονται στα ορυκτά καύσιμα απαιτούνται σχέδια αναβάθμισης δεξιοτήτων και νέα παραγωγικά μοντέλα. Όσο νωρίτερα κινηθούμε, τόσο μικρότερο θα είναι το συνολικό κόστος της μετάβασης και τόσο μεγαλύτερα τα οφέλη. Η κοινωνική αποδοχή μεγαλώνει όταν οι πολίτες βλέπουν οφέλη, συμμετέχουν και μοιράζονται τα έσοδα. Με κοινωνική συμμετοχή, διαφάνεια και δίκαιες πολιτικές για τους εργαζόμενους και τις περιοχές που επηρεάζονται, η ανανεώσιμη ενέργεια μπορεί να γίνει η προσιτή και ασφαλής βάση του ενεργειακού μας μέλλοντος.
