Κατά την Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση, το πετρέλαιο αποτέλεσε το καύσιμο που κίνησε τον κόσμο. Τροφοδότησε εργοστάσια, μεταφορές, οικονομίες και γεωπολιτικές στρατηγικές. Όποιος ήλεγχε την ενέργεια, επηρέαζε την ιστορία. Σήμερα, στην εποχή της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης, το νέο καύσιμο δεν αναβλύζει από το υπέδαφος. Παράγεται καθημερινά από τις πράξεις, τις επιλογές, τις συνήθειες και τις αλληλεπιδράσεις μας. Το νέο πετρέλαιο είναι τα δεδομένα.
Κάθε αναζήτηση στο διαδίκτυο, κάθε αγορά, κάθε μετακίνηση με το κινητό τηλέφωνο, κάθε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παράγει πληροφορίες. Μεμονωμένα, μπορεί να μοιάζουν ασήμαντα. Συλλογικά, όμως, συνθέτουν έναν τεράστιο χάρτη ανθρώπινης συμπεριφοράς. Έναν χάρτη που επιτρέπει όχι μόνο την κατανόηση του παρόντος, αλλά και την πρόβλεψη του μέλλοντος.
Οι μεγαλύτερες εταιρείες του πλανήτη δεν είναι πλέον εκείνες που εξορύσσουν φυσικούς πόρους. Είναι εκείνες που συλλέγουν, αναλύουν και αξιοποιούν δεδομένα. Η οικονομική ισχύς μετατοπίζεται σταδιακά από την ιδιοκτησία της ύλης προς την ιδιοκτησία της πληροφορίας. Τα δεδομένα αποτελούν την πρώτη ύλη της τεχνητής νοημοσύνης, της αυτοματοποίησης, των έξυπνων πόλεων, της ψηφιακής οικονομίας και των συστημάτων λήψης αποφάσεων.
Ωστόσο, όπως το πετρέλαιο δεν ήταν απλώς πηγή πλούτου αλλά και πηγή συγκρούσεων, έτσι και τα δεδομένα δεν αποτελούν μόνο εργαλείο προόδου. Αποτελούν και πεδίο εξουσίας. Όποιος κατέχει μεγάλους όγκους δεδομένων μπορεί να επηρεάσει αγορές, κοινωνικές τάσεις, πολιτικές συμπεριφορές και δημόσιες συζητήσεις. Η πληροφορία μετατρέπεται σε δύναμη και η δύναμη γεννά πάντοτε το ερώτημα της λογοδοσίας.
Η μεγάλη πρόκληση της εποχής μας δεν είναι απλώς η παραγωγή περισσότερων δεδομένων. Είναι η διακυβέρνησή τους. Ποιος τα συλλέγει; Για ποιο σκοπό; Ποιος ωφελείται; Ποιος ελέγχει τους αλγορίθμους που τα επεξεργάζονται; Και κυρίως, πώς διασφαλίζεται ότι ο άνθρωπος παραμένει στο επίκεντρο της τεχνολογικής εξέλιξης; Υπάρχει, όμως, και μια βαθύτερη φιλοσοφική διάσταση. Το πετρέλαιο βρισκόταν κάτω από τη γη. Τα δεδομένα βρίσκονται μέσα μας. Δεν είναι ένας εξωτερικός πόρος που ανακαλύπτουμε, αλλά ένα αποτύπωμα της ίδιας της ύπαρξής μας. Αν το πετρέλαιο τροφοδότησε τις μηχανές της βιομηχανικής εποχής, τα δεδομένα τροφοδοτούν τις μηχανές της γνώσης. Και όπως κάθε μορφή δύναμης στην ιστορία, μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε για τη χειραφέτηση είτε για τον έλεγχο.
Η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση δεν θα κριθεί από το ποιος διαθέτει την ισχυρότερη τεχνολογία. Θα κριθεί από το ποιος θα καταφέρει να συνδυάσει την καινοτομία με τις αξίες, την αποτελεσματικότητα με τα δικαιώματα και την πρόοδο με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Γιατί τελικά, στην εποχή των δεδομένων, το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι ποιος παράγει την πληροφορία. Είναι ποιος καθορίζει το μέλλον που αυτή θα διαμορφώσει.
