Σε μια δημοκρατία, οι θεσμοί πρέπει να κάνουν περισσότερα από το απλώς να υφίστανται. Πρέπει επίσης και να πείθουν, άλλωστε αυτό είναι το όλο νόημα. Να πείθουν τον πολίτη, ότι λειτουργούν δίκαια, με συνέπεια και χωρίς «εξαιρέσεις». Ωστόσο, εάν αυτό δεν συμβαίνει, τότε, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο πολιτικό αλλά θα είναι βαθιά θεσμικό.
Στην Κύπρο, η συζήτηση για την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς, δεν είναι θεωρητική. Ακριβώς το αντίθετο. Είναι μια συζήτηση που φαίνεται να κρατάει εδώ και χρόνια και παραμένει απολύτως ζωντανή και επίκαιρη. Όταν ένας πολίτης γίνεται μάρτυρας και αντιμετωπίζει καθυστερήσεις, ακούει για βελτιώσεις που αργούν να υλοποιηθούν και παρακολουθεί δημόσιες συζητήσεις σχετικά με ανησυχίες που σχετίζονται με τη διαφάνεια, μπορεί δικαίως να αμφισβητήσει αν το σύστημα λειτουργεί όπως θα έπρεπε.
Η δικαιοσύνη, είναι ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα. Η διάρκεια των διαδικασιών και των εκκρεμών υποθέσεων συνεχίζει να αποτελεί σημαντική ανησυχία, ιδιαίτερα στις αστικές και εμπορικές διαφορές, όπως διευκρινίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Έκθεση για το Κράτος Δικαίου της Κύπρου για το 2025. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, μόλις το 42% του γενικού πληθυσμού και το 44% των επιχειρήσεων στην Κύπρο πιστεύουν ότι η ανεξαρτησία των δικαστηρίων και των δικαστών της χώρας είναι “αρκετά ή πολύ καλή” το 2025. Αυτά τα ποσοστά έχουν μειωθεί από το 2024. Αυτό από μόνο του, είναι αρκετό για να αποδείξει την προφανή έλλειψη εμπιστοσύνης.
Η διαφθορά, ή τουλάχιστον η ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση, ότι η διαφθορά εξακολουθεί να επηρεάζει και να διαμορφώνει τη δημόσια ζωή, είναι το δεύτερο σημαντικό πρόβλημα. Η Κύπρος κατατάχθηκε 49η από τις 182 χώρες με σκορ 55/100 στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς το 2025. Αν και αυτό το σκορ μπορεί να μην λαμβάνει υπόψη κάθε μεμονωμένη περίπτωση, αποτυπώνει κάτι εξίσου σημαντικό, τη συνολική αξιοπιστία του θεσμικού περιβάλλοντος. Επιπλέον, η δυσπιστία των πολιτών είναι δικαιολογημένη, όταν αυτή η αξιοπιστία παραμένει υποδεέστερη.
Υπάρχει, βέβαια, και ένα ακόμη στοιχείο που συχνά υποτιμάται, η λογοδοσία. Ο πολίτης δεν ζητά μόνο να ακούει ότι ένας θεσμός ενισχύεται. Θέλει να βλέπει ότι λειτουργεί στην πράξη και ότι παράγει αποτελέσματα στην πραγματική ζωή. Η ίδια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρει ότι οι πόροι της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς αυξάνονται και ότι βρίσκονται σε εξέλιξη, συζητήσεις για ενίσχυση της λειτουργικής ανεξαρτησίας της. Αυτό είναι θετικό. Ωστόσο, είναι ανεπαρκές από μόνο του. Η εμπιστοσύνη δεν επιστρέφει επειδή εξαγγέλλονται αλλαγές. Επιστρέφει, όταν οι αλλαγές αποφέρουν αισθητά αποτελέσματα.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί, ότι σε αυτό προστίθεται και η συνολική φθορά του δημόσιου διαλόγου. Οι πολίτες αμφισβητούν σχεδόν τα πάντα ως αποτέλεσμα της παραπληροφόρησης, της συνεχιζόμενης σύγκρουσης και της γενικής δυσπιστίας προς όλες τις δημόσιες αρχές. Σε επίπεδο ΕΕ, το 78% των πολιτών εκφράζει ανησυχία για την επίδραση της παραπληροφόρησης στις εκλογικές αποφάσεις, και το 81% θεωρεί την ξένη παρέμβαση στις δημοκρατικές διαδικασίες σοβαρό πρόβλημα. Το Συμβούλιο της ΕΕ, έχει σημειώσει ότι η παραπληροφόρηση και η ξένη χειραγώγηση υπονομεύουν τη δημοκρατική συμμετοχή και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Δεν πρόκειται για αμιγώς κυπριακό φαινόμενο, αλλά ασφαλώς επηρεάζει και την Κύπρο.
Βέβαια, οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς. Όταν ο ίδιος ο πολίτης, δεν πιστεύει ότι οι θεσμοί λειτουργούν υπέρ του δημοσίου συμφέροντος, έχει ως αποτέλεσμα να απομακρύνεται. Κάποιος άλλος επιλέγει την αποχή. Ένας άλλος αντιμετωπίζει τα πάντα με απαξίωση. Ένας άλλος στρέφεται σε εύκολες, ακραίες ή απλουστευτικές λύσεις. Και κάπου εκεί αρχίζει η πραγματική φθορά της δημοκρατίας, όχι όταν παραβιάζονται μόνο οι κανόνες, αλλά όταν οι ίδιοι οι πολίτες σταματούν να πιστεύουν στις βασικές της αρχές.
Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης δεν θα έρθει με συνθήματα, ούτε με ωραίες δηλώσεις προεκλογικά. Θα έρθει μόνο αν οι πολίτες γίνουν μάρτυρες μίας πιο ταχύτερης δικαιοσύνης, πιο καθαρής λογοδοσίας, πραγματικής διαφάνειας και λιγότερης απόστασης ανάμεσα στους θεσμούς και την κοινωνία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ως θετική εξέλιξη, ότι μέχρι τον Φεβρουάριο του 2025 είχαν τεθεί σε δημόσια διαβούλευση 114 σχέδια νόμου και προτάσεις. Είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, το άνοιγμα των διαδικασιών δεν είναι το μόνο ζητούμενο. Είναι να πιστέψει ο πολίτης, ότι η συμμετοχή του έχει πραγματική σημασία.
Το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να θυμόμαστε, είναι ότι οι πολίτες δεν περιμένουν από τους θεσμούς να είναι αλάνθαστοι. Ζητούν, όμως, να είναι σοβαροί, δίκαιοι και αξιόπιστοι. Και στην Κύπρο του σήμερα, αυτό ακριβώς είναι που μένει ακόμη να αποδειχθεί στην πράξη.
References
- Council of the European Union (n.d.) Disinformation and democratic resilience. Available at: https://www.consilium.europa.eu/en/policies/disinformation-and-democratic-resilience/(Accessed: 16 March 2026).
- European Commission (2025a) 2025 Rule of Law Report. Available at: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/annual-rule-law-cycle/2025-rule-law-report_en(Accessed: 22 March 2026).
- European Commission (2025b) 2025 Rule of Law Report – Country Chapter Cyprus. Available at: https://commission.europa.eu/publications/2025-rule-law-report-communication-and-country-chapters_en(Accessed: 18 March 2026).
- European Commission Representation in Cyprus (2025) Standard Eurobarometer 104 – Autumn 2025. Available at: https://cyprus.representation.ec.europa.eu/news/standard-eurobarometer-104-autumn-2025-2025-12-19_en(Accessed: 24 March 2026).
- Transparency International (2026) Cyprus. Available at: https://www.transparency.org/en/countries/cyprus(Accessed: 3 April 2026).
